28.9.06

Cómo fer grabazions naturals...

L'atro día leyé iste articlo feito por Joe Blythe en o blog Transient Languages and Cultures.
Muitas begadas, os imbestigadors de campo tienen (tenemos...) a duda de dica qué punto ye azeptable moralmen de grabar a amagatons. A respuesta ya la conoixez: nunca. Grabar sin que lo sepa a persona grabada no se puede fer.
Pero ixa mesma proibizión implica un grau de castellanizazión en o caso de l'aragonés que sabemos, y constatan os informans, que ye por culpa d'estar-ie nusatros.

Ya m'ha pasau bel par de begadas que he sentiu frases como "si me deixases a grabadera y la metese en casa sin que s'enterase mai, alabez beyerías cómo charra de berdat". A paradocha de l'obserbador...

Iste articlo me sorprendió porque t'ufre bel par de consellos sobre cómo no fer grabazions ilizitas y de bez blincar ixe problema que i hai cuan qui charra aragonés lo fa con una personda debán que no ye d'a suya familia u entorno.

Tos recomiendo que lo leigaz (ye en anglés), pues qui lo escribe lo ha comprebau en a suya zona d'estudio, Australia, y pareixe que l'ha saliu bien. Claro, aquí se faría con ordios en cuenta de té!

Por zierto, iste martes 26 de setiembre estió a chornada europea d'as luengas. Ista fiesta mira de promober a dibersidat lingüisticica y o plurilimgüismo en Europa. Espero que no se me pase ta l'atro año y pueda fer-ne una reseña o mesmo día.

21.9.06

Cursos d'aragonés: apuntaz-tos-ie!

Foto d'a Escuela d'Aragonés de Nogará

Como toz os años, por istos diyas prenzipian os plazos d'inscripzión en as entidaz encaragadas de fer cursos de Luenga Aragonesa por tot Aragón.

Como que encara no i hai un sistema d'amostranza reglau ta adultos (en a Escuela Ofizial de Idiomas se fan cursos d'anglés, franzés, alemán, italiano, ruso y catalán; pero no pas d'aragonés), son as asoziazions as que forman a profesors y organizan o rete de clases que, dica agora, cuenta con 2 rans, encara que i hai asoziazions que amás farán seminarios y tallers.

Chunto con a Unibersidat Popular de Zaragoza (que encara no sé iste año cómo y qué cursos fará d'aragonés), as asoziazions más importans y con más requesta son o Consello, Ligallo y Nogará. A primera en Uesca y as dos zagueras con siede en a capital aragonesa encara que farán cursos en atros lugars d'Aragón.

Por un regular, o pre de matricula ye arredol d'os sixanta, y o periodo lectibo fa toda l'añada (en o Cosello nomás dica marzo). Os días, orarios, y puestos d'amostranza oszilan seguntes l'asoziazión, pero gosa existir una ufierta mui bariada que puede fer onra a cualsiquiera.

A informazión d'os cursos ye en a pachina web de cada asoziazión (de Ligallo no tiengo informazión, si bel uno la sabe, que la diga, por fabor):

- Cursos d'aragonés en Consello (Uesca).
- Cursos d'aragonés en Ligallo (Zaragoza).
- Cursos d'aragonés en Nogará (Zaragoza).

Una curiosidat: Nogará, amás de fer tallers y seminarios, fará un curso d'aragonés ta familias (pais y fillos chuntos) en colaborazión con o Colechio LaSalle Montemolín. Será un curso espezial por o suyo enfoque, amás que contará con dos profesors.

Nuebo curso en a Unibersidat

Güe ha prenzipiau o curso en a Unibersidat de Zaragoza. I hai carreras que lo farán un poquet más tarde, pero a mayoría lo emos feito ya. Asinas que, como ya fazié fa un año, tos deseyo a os unibersitarios que leigaz iste blog un buen curso y que tot nos baiga bien. Yo, ista bedaga, tendré bel par d'asignaturas an que tendría que aprender bella cosa d'aragonés. A más destacada ye Filolochía Aragonesa. Ya tos contaré cómo ban as clases.

Como nos ha dito o profesor de Pragmatica: maitín son Pilars y dimpués febrero!
Un saludo y muito animo y suerte!

18.9.06

Melilla quiere reconoixer a suya luenga

Agrafía tifinagh de l'amazigh contra a resta.

Leigo en Asturies.com que a ziudat de Melilla mira de reconoixer l'amazigh en o suyo Estatuto d'Autonomía d'una traza parellana a como lo fan en Asturias con l'asturiano.

Dita luenga bereber, no pas arabe, ye a parlada por parte d'a poblazión d'a ziudat y se troba en periglo debán d'o castellano y l'arabe. Por ixo, y encara que no piensan en fer-la coofizial, ban a intentar dar-le zierto grau de proteczión.

Aquí, en Aragón, como siempre, beyendo cómo somos os zaguers de tot.

14.9.06

Más blogs y acto de Mosicos por as luengas


Amás, tos foi binclo a TRES nuebos blogs amaneixius estos días de plebia y sol:

- O fardacho asasino (encara en beta), blog personal de temas mui bariaus.
- O cordón trenzau, blog sobre informatica y nuebas tecnolochías en aragonés.
- Remenches, blog tamién de diferens temas que barracha aragonés y castellano.

Muita suerte a os tres, ez prenzipiau mui bien y cada uno con a suya caracteristica que tos fa unicos. Espero leyer-tos a sobén y por muito tiempo. Bienbenius!


Y cómo no, cal fer-se eco d'a notizia de Mosicos por as luengas (encara que ya faiga un poquet tarde) que he leyida en o blog Mosica y parolas.

L'aragonés: a la fin un exemplo

L'aragonés, a la fin, ye un exemplo ta atras luengas. Tos remito a la carta de Joan Moles que o día 2 de chenero d'este año ya escribiba sobre o prozeso que estaba tenendo l'aragonés ta establir una Academia d'a Luenga y triar os suyos miembros.

En a carta, Joan se i pregunta cómo l'aragonés, una luenga tan chicota y con tan pocos fablans puede tener un mobimiento sozial dezaga capable de creyar una Academia grazias a Chustos por l'Aragonés, y o guaraní, a 4ª luenga d'America d'o Sur, con bels 6-12 millons de fablans, no en tiene.
Tamién se i informa d'a situazión actual de l'aragonés enta os lectors, d'o II Congreso de l'Aragonés, y cosas asinas.

Zito una d'as frases que nos ha de fer pensar y animar, porque ye o que somos, y porque ye o que cal fer ta que, a la fin, l'aragonés contine bibo:

"El éxito de cualquier proyecto está en buena parte en la perseverancia".

Muita suerte ta o guaraní, espero que consiga todas as suyas metas.

11.9.06

Resultau d'a reunión de l'Academia

Diz a nota de prensa:

"Ayer sábado, en a siede d'a Diputazión Probinzial de Uesca, se fazió a sesión fundazional de l'Academia de l'Aragonés, fruito d'o II Congreso de l'Aragonés zelebrau o pasau mes de chulio.

En a reunión, os dezinueu miembros numerarios que componen ista primera Academia, entre os que se i trobaban filologos, parlans patrimonials, escritors y personas de reconoixiu prestichio, dión lectura a bellas parolas d'azeptazión d'o cargo y, dimpués, prozedión a tratar os temas que serán obcheto d'o suyo treballo, asinas como as linias d'a entidat, que son consecuenzia d'o mandato d'o debandito Congreso: creyar una autoridat lingüistica que sirba de referezia a la luenga aragonesa y as suyas bariedaz lingüisticas, chuntando ta ista faina todas as sensibilidaz que en istos momentos i hai.

A creyazión d'una Academia de l'Aragonés no ye nuebo, sino que se suma a la labor ya feita por personas y entidaz que han treballau en iste mesmo sentiu, dende o Estudio de Filología de Aragón, promobiu, entre atros, por Juan Moneva y Domingo Miral en os primers años d'o sieglo XX.

Os miembros s'han emplazau a una proxima reunión que en i saldrán esleius os cargos directibos y representans de l'Academia, dende a que se iniziará una rueda formal de presentazión debán as instituzions y soziedat aragonesas".

Encara que ya se'n eba puesto leyer bel resumen en atros meyos de comunización, he traduziu a nota de prensa entera.
Enhorabuena por o treballo feito, muita suerte a os miembros de l'Academia.

7.9.06

Reunión de constituzión de l'Academia de l'Aragonés

En nota de prensa ha plegau informazión de l'Academia de l'Aragonés, que dimpués d'a suya creyazión fa ya bels meses, se reunirán ta fer la suya constituzión. O texto diz:

"L'Academia de l'Aragonés zelebra o sabado benien en o salon d'actos d'a Diputazión d'Uesca a suya primera reunión ordinaria, en que se i constituirá como tal. En ista primera ocasión, os integrans de l'Academia esperan estar rezibius por o Presidén d'a Diputazió d'Uesca. Posteriormen, se treballará en a estructurazión interna d'ista entidat.

L'Academia de l'Aragonés fue proclamada o pasau 16 de chulio en o transcurso d'o II Congreso de l'Aragonés, que reunión en Zaragoza y Uesca más de 15 personas. Entre os suyos obchetibos se troba belar por o futuro de todas as modalidaz de l'aragonés, asinas como treballar en a consolidazión d'una norma común."

L'acto se fará o sabado 9 de setiembre de 2006 a las 10:30. No sé si se i puede ir u no, con tot y con ixo yo no podría, asinas que ya beyeré si en puedo fer un comentario. Si busatros lo podez fer, por fabor, fez-lo publico...

Aragonés d'Agüero: bideo en Charrandotb.com

Como bien me comentan en l'atra notizia, i hai nuebos bideos en charrandotb.com. Se trata d'uno d'os documentals d'Eugenio Monesma chunto con Fernando Romanos que nos cuenta cómo ye l'aragonés parlau en Agüero, localidat d'a redolada d'Ayerbe que lo conserba mui bien.

O documental, por a suya grandaria, lo han dibidiu en dos partes ta que i cullise. Tos recomiendo que tos lo beigaz entero porque, amás d'aprender cómo ye una d'as parlas de l'aragonés oczidental y somontanés, podrez beyer a las chens que lo parlan y a istorias que tos cuentan, que en cuantos casos son mui interesans.

Iste documental ye un atro exemplo que creban con os dos falsos topicaz que se fan de l'aragonés:
1.- Ye feito en un lugar que no ye en as altas bals d'o Pirineu, sino canto Uesca.
2.- Ye un aragonés bibo encara que castellanizau, perfectamén entendible, que no cuesta guaire de fer-se-ie dende l'aragonés estandar, fa parte d'o continuum d'a luenga y no ye diferén d'atras modalidaz de l'aragonés.

Grazias a Fernando Sánchez y Guillén Tomás, que son estudiando l'aragonés d'Agüero, he puesto puyar-ie y sentir en bibo a ixa chen que charra en o bideo (a cuasi toz, que han pasau muitos años. A bel uno no lo plegué a conoixer y atros, actualmén, se troban mui acabadez) Ye chen mui amable, charrina, amistosa, chen que l'encanta fer parla con toz... Un lugar amás de fermoso por a suya ambista, casas y mallos, atrayén por as suyas chens y silenzios.

Por desgrazia, a transmisión d'ixe aragonés en Agüero s'ha cuasi trencau (salbo bel par d'exzepzions) y si no se fa una actuazión rapida dende as escuelas y meyos de comunicazions, luego morirá.

6.9.06

Nuebos blogs en aragonés

Dende fa un año, a situazión d'a blogosfera en aragonés ha cambiau prou. I hai blogs que s'han deixau d'escribir, atros que s'han feito nuebos, y poquez son os que continan con a faina d'ir escribindo encara.

Como me fa goyo d'ir comentando cada blog que amaneixe, y en zagueras no he puesto fer-lo, agora faré chicotas reseñas d'as nobedaz:

Estricalla!!: ye un blog choben como en ye o suyo fedor. I escribe diariamén de cualsiquier tema pero siempre en aragonés. Son notizias curiosas, actuals, culturals, sorprendens... Blog d'un buen amigo que prou que nos continará resumindo as millors nuebas d'a chornada.

A enrestida: ye un blog plural, ferramienta de comunicazión de l'asoziazión con o mesmo nombre. Se i comentan de notizias sobre l'actibidat d'éls y as suyas experienzias, opinions, y una bisión d'a soziedat aragonesa mui comprometida. Atentos a o consurso de relatos que combocan!

@crataire: se trata d'un blog encara mui choben pero con una orientazión mui ampla. Denunzia sozial, remerar tradiziones y notizias chenerals son os temas que por agora ha tratau. Esperemos a beyer cómo ba creixendo, que prou que fará goyo de leyer.

Esparbel Rondador: blog que plega de naixer fa pocos días feito por Alparcero. Como ye poco o que ha esbolastriau por internet, poco se'n puede dezir. Buen prenzipiar y una misión mui interesán. Fer-se sentir en aragonés dende defuera d'ista tierra. Esperemos que a la fin consiga fer un niedo en Aragón.

Bueno, dica aquí o repaso. Tos recuerdo tamién que iste blog ha feito casa muda, pues antes yo escribiba en bitacoras: antigo "o chemeco d'as parolas". Cuento que en blogger, iste serbidor, as cosas irán millor.

Un saludo a toz os nuebos bloggers, muitas grazias por escribir y fer que, cuan plego en casa y enchego l'ordenador, pueda leyer buenas notizias y opinions en aragonés. Espero continar por muito tiempo con busatros.

5.9.06

Presupuestos de normalizazión lingüistica

9 millons d'euros ye a zifra de diners que o Ministerio d'Industria destinará a la normalizazión lingüistica d'o catalán. Con ixos diners s'espera que se construiga una "Casa de les Llengües", fer bases de datos lingüisticas, exposizions y traductors (que tamién se'n benefiziará l'occitano aranés). Ista informazión la he leyida d'una d'as notizias d'o día d'Asturies.com que tos recomiendo que la leigaz.

Me pareixe una mui faina que o Gobierno s'implique de tal traza en a proteczión d'as luengas d'España y prou que felizito a os parlans de catalán por estar éls os benefiziarios (si tos ne sobra un poquet, lo podríaz compartir con nusatros...).

Ixa zibra de 9 millons multiplica por 5 o presupuesto total que o Gobierno d'Asturies l'adedica a l'asturiano, que seguntes dita fuen no plega ni mesmo a los 2 millons. Isto me fa pensar en cuál será a zifra de presupuesto que tiene o nuestro Gobierno... Arribará a 1 millón d'euros? se'n pasará? cuento que encara que a nuestra Comunidat ye más gran y cuenta con dos luengas minoritarias que, en numero de poblazión, ye bel 8% d'aragoneses (y baixando), a cantidat adedicada a la normalizazión ye minima. Si bel uno la sabese, por fabor, que nos la diga.

Cuán se cumplirá a frase de "todas as luengas son iguals"? Cuán os nuestros politicos deixarán de joder-se-ne de l'aragonés y farán bella cosa por a luenga? Cuán a soziedat trobará que a riqueza lingüistica ye ixo: riqueza, y no pas una bergüeña que cal deixar morir y oblidar?
Dimpués de más d'un año escribindo iste blog, o suyo títol estoi que encara ye actual: o chemeco d'as parolas...

Libro: "La bal de Chistau"

"La bal de Chistau con nombres y apellidos. Datos históricos de un valle, unas gentes y un pasado glosioso e irrepetible" ye un libro feito por Víctor Barón Ramón que, china chana, ha puesto ir replegando y imbestigando o pasau chenealochico e istorico de Sarabillo, Sin, Señes, Serbeto, Plan, San Chuan de Plan y Chistén. Amás, tamién i amaneixen datos de Salinas, Bielsa, Escalona, Badaín, etc.

Encara que ye feito en castellano, nos puede aportar buena cosa de documentazión lingüistica por a cantidat de materials que fa serbir.
Ye una busqueda por archibos que le ha permitiu de replegar buena cosa de nombres y personas que abitón en ixa bal, con as denominazions d'as casas y as suyas familias dende fa sieglos. I tenez 200 apellius y as suyas chenealochías dende o sieglo XVI asinas como pleitos, suzesos, testamentos y guerras entre muitas cosas más en as suyas 320 pachinas.
Cuesta 19€ y se puede mercar en a bal de Chistau u por correu pedindo-lo a iste correu electonico: vmbr@eresmas.com

Enhorabuena por o treballo, encara que yo trobo a faltar un buen apartau sobre luenga, pero bueno...

Muitas grazias a o mío tío Santiago por aber pensau en yo cuan se trobó con o libro en a editorial y aber-me-lo regalau. Ye tot un detalle!

4.9.06

Concurso de relatos en aragonés "A enrestida"

A enrestida, una d'as millors asoziazions que luitan por l'aragonés en Zaragoza, comboca por segunda begada o suyo concurso de relatos. Amás, tos recuerdo que podez bisitar o suyo blog.

Ta saber-ne más, podez ir ta la suya pachina:

A enrestida

Un saludo mui gran!

3.9.06

Se creyan "galescolas" en Galizia

Si ya Catalunya y Euskadi contaban con escuelas ta ninos y ninas que feban clases en as suyas luengas, agora ye Galizia a comunidat que, en dos años, quiere creyar un rete de 99 "galescolas" que ufran ista posibilidat a bels 5.500 ninos de 0 a 3 años. Iste año se'n fará 16 ta 800 pardals.

Galizia ya contaba con una lei que aseguraba l'amostranza en dita edat a ninos en a suya luenga materna, pero por ixo, en as grans ziudaz, se feba asobén en castellano. Con istas escuelas mirarán de potenziar o galego encara que dica o 66% d'as oras se podrían fer en castellano.

Me faría goyo de beyer bel día una escuela en aragonés. En galizia s'han conseguiu por a boluntat d'o gubierno y a rebindicazión sozial. En Aragón, si se conseguisen, l'aragonés tendría muitos más puntos ta no morir.

1.9.06

Curso de lingüistica d'Aragón

Con o títol: Aragón: contactos lingüísticos y áreas lingüísticas fronterizas. In memoriam Tomás Buesa Oliver” a Unibersidat de Zaragoza chunto con a Institución Fernando el Católico mirarán de fer uno d'ixos pocos cursos que s'ufren a alumnos y personas interesadas sobre a situazión lingüistica d'ista comunidat (ni sisquiera se parla d'as luengas que se tratarán). Posiblemén, Aragón sía uno d'os pocos puestos que tiene contactos lingüisticos y áreas lingüisticas "estudiaus" por a unibersidat sin una buena definizión d'a materia d'estudio...

Será entre l'aragonés y o catalán? entre o zaragozano y o casetano? u mesmo igual entre l'acturense y l'almozarés!!??

Bien, deixando o sarcasmo, ye un curso que espero no perder-me porque fará onra. A unica informazión que en i hai ye que se fará os días 9 y 10 de nobiembre de maitins y tardes en a IFC. Amás, por acudir-ie, dan 2 creditos de libre elección.

Cuan en salga més notizias lo repetiré.